دوشنبه 18 آذر 1398

سفالگری:

سفالگری هنرفرم دهی گل دراشکال متفاوت با استفاده ازترکیب همزمان نیروی بازوبه همراه ذوق وابتکاروخلاقیت هنری میباشد. بی شک سفالگری قدیمیترین هنرصنعتی است که بشراولیه آنرابرای رفع مایحتاج زندگی مادی وروحانی در دل طبیعت کشف وبه کارگرفته است.اولین نمونه های سفالی مربوط به هشت هزارسال قبل ازمیلادمسیح است که بدون استفاده ازچرخ سفالگری ودرکنارآتش وبدون کوره پخته میشده است وبیشتربرای نگهداری موادغذای به کار می رفته  است. ایران نیزدراین تاریخچه کهن سهم بسزایی داردچراکه اولین چرخ سفالگری وکوره پخت سفال درمهدسفالگری جهانی درتپه سیلک کاشان یافت شده است.به نظرمیرسد اختراع چرخ سفالگری در 3500 ق.م ضمن تسریع درعمل سفالگری موجب بروزتحولات شگرفی دراین شاخه هنری میگرددکه تابه امروزادامه داشته است.سفالگری غالباباگل رس قرمزبه صورت دستی، قالبی وچرخکاری انجام میشود ولی استفاده ازدیگرگل ها چون گل سیاه وگل سفید نیز همواره وجودداشته است. بکارگیری شیوه قالبی ودستی تاقبل ازابداع چرخ سفالگری برای ساخت انواع گوناگون بدنه ها  وحتی ظروف مدورکارایی داشته ولی بعد از اختراع چرخ این روش بیشتربرای ساخت ظروفی به کارمیروندکه اشکال هندسی داشته ویا امکان ساخت آن روی چرخ فراهم نمیباشد .ظروفی که روی چرخ ساخته میشوند متحتدالمرکز بوده وبه آسانی به فرم یکه مدنظر باشد شکل میگیرد. بدنه های سفالی اعم از ظروف دست سازیا چرخکاری شده پس ازساخت مقداری ازرطوبت خودراازدست میدهند که به اینحالت چرمینه میگویند.بیشترتزئیناتی که روی سفالینه ها قبل ازلعابکاری انجام می شوددراین مرحله میباشد چون گل درحالتی است که در عین نرم بودن چسبنده نیزنمیباشدوبه راحتی میتوان نقوش رابا ابزارهایی چون گل کن،سوزن و ... اجرانمود. این تزئینات شامل انواع مختلف شیوه حکاکی برجسته کاری،مشبک کاری،تراش و ... است که بدنه ساده رابه سطحی پرنقش ونگارمبدل میسازد.بدنه هاپس ازخشک شدن کامل دردمای ْ950 درکوره پخته شده وبه اصطلاح سنتی بیسکویت میشوند .ظروف یکبارپخت پس ازنقاشی، رنگ آمیزی ولعاب کاری مجددادرکوره دردمای ْ1000پخته میشوندتا لعاب به بدنه بچسبد.نقاشی به دوصورت زیرلعابی ورولعابی میباشد.دراصفهان بیشترنقشهای گل ومرغ وبالخصوص نقش ماهی به صورت زیرلعابی وبانام نقاشی هفت رنگ کارمیشود.ازدیگرانواع نقاشی زیرلعابی میتوان به سفال آبی فیروزه ای شهرضا اشاره نمود که درجهان شناخته شده است ونقوش خطی سیاه رنگ رازیرلایه ای لعاب فیروزه ای نمایان میسازد.ازدیگرتولیدات متمایزشهراصفهان چرخکاری باگل سفیدرنگ میباشدکه به دلیل مشقت هایی که درساخت آن وجودداردبه طورخیلی محدودکارمیشود. ظروف بدنه سفید به ظروف بدنه سنگی نیز  شهرت دارند و نمونه هایی ازآن درشهرستان نطنزساخته میشودکه به شیوه نقاشی زیرلعابی به دوصورت خطی وبرجسته تزئین میگردد.ازجمله ویژگی هایی که درسطح کیفی ظروف سفالی اثرگذار است میتوان به ظرافت نقش ونگار،ترک نداشتن لعاب بدنه،سبکی وعدم وجوددانه های آهکی دربدنه های رسی اشاره کرد.