سه شنبه 26 شهريور 1398

منبت کاری :

هنر ایجاد نقش برجسته بر سطح چوب از طریق کندن و جداکردن زمینه طرح به وسیله ابزارهای فلزی چون مغار را منبت کاری می گویند .کنده کای چوب یکی از ارزنده ترین هنرهای سنتی ایران است به ویژه از زمان استیلای اعراب .از آثار تخت جمشید پارهای از کار های کنده کاری چوب دیده می شود .در دوره میانی اسلامی پنج تا ده منبت کاری بر اساس طرحهای هندسی ،شیارهای موازی ،خط ثلث و اسلیمی وختایی به سبک ایرانی وجود داشته .در دوره صفویا ن منبت کاری مانند سایر هنرهای دیگر ایران رو به کمال رفت ومنجر به خلق شاهکارهای زیادی شد.در اصفهان مساجدی از عهد صفویان وجود دارند که دربهایشان هنوز دست نخورده و سالم باقی مانده است .در این شیوه هنری استاد کار طرح را بهصورت چرمه و گرده ذغال بر سطح چوب منتقل کرده و سپس با ابزارهای چون مغار نیم گرد ،مغار سرتخت و ... ابتدا خطوط محیطی طرح ر ا ایجادو سپس به برداشتن زمینه می کند عمق کنده کاری متناسب با کاربرد شی ای که ساخته می شود متفاوت است به عنوان مثال اگر کنده کاری بر شی ساخته شده جنبه تزیینی داشته باشد این ضخامت چند میلی متر خواهد بود اما در صورتیکه شی مورد نظر قالبی چوبی برای چاپ قلمکار باشد عمق کنده کاری تا حدود پنج سانتیمتر نیز می رسد .کنده کاری بیشتر روی چوبهایی انجام می گیرد که ضمن محکم بودن گره نداشته باشد مانند گردو ،آبنوس، گلابی و انواع چوبهای جنگلی .در کارهای ظریف از چوب گلابی استفاده می شود ولی برای کارهای بزرگتر و یا ساخت تندیس های چوبی بیشتر از چوب گردو که آغشته به نفت شده است بهره می گیرند، چرا که نفت در چوب نفوذ کرده وسطح آن را برای کنده کاری نرم تر می سازد .چوبی که روی آن کنده کاری می شود به وسیله گیره ثبات می شود تا مغار به راحتی روی آن حرکت کند .برای قسمتهای مختلف از مغارهایی متناسب با طرح استفاده می کنند تا به بهترین نحو ممکن نقش چوبی را شبیه به طرح اصلی در آورند.پس از کنده کاری زمینه و رسیدن به ضخامت مورد نظر مجدد روی قسمت های برجسته با نوک مغار و یا چاقوی تیز که مخصوص کارهای ظریف تر است نقش اندازی و با سمباده کاری نرم و صیقلی می شود به این عمل در اصطلاح سنتی کار چند سطحی می گویند .در نهایت تمام سطح کار با روغن کمان یالایه ای از پلی استر آستر می شود تا چوب به مرور زمان ترک نخورد ودر مقابل رطوبت مقاوم باشد .س