اداره کل میراث فرهنگی ، صنایع دستی و گردشگری استان اصفهان
تاريخ و زمان: 1399/06/06 13:15 | دسته بندی: میراث فرهنگی

آیین تعزیه گذر درشهرستان خمینی شهر

 

*منصور جعفرپور

شهر ستان خمینی شهر در محور مرکزی استان اصفهان واقع شده وهمه ساله در ایام ماه محرم آیینهای متعددی در این شهرستان به یاد بود ایام شهادت امام حسین(ع) ویاران با وفای ایشان برگزار می شود که ازآن جمله می توان به برپایی بزرگترین کاروان حامیان حسینی با بیش از 4هزار نفر عوامل برگزارکننده  و یا تعزیه "گذر" اشاره کرد که در فهرست میراث فرهنگی ناملموس کشور به ثبت رسیده است.

قدیمی ترین سندی که از اجرای تعزیه گذر در هنگام تدوین پرونده ثبت این آیین به دست آمد ،دست نوشته ای است متعلق به قدیمی ترین نسخه اجرای این تعزیه که تاریخ 1239 هجری قمری را برخود داشته و درآرشیو شخصی خانواده عزیزالله سروانی از بزرگان خمینی شهر نگه داری می شود.

واما در باب نامگذاری اجرای این آیین مذهبی به نام تعزیه گذر ،بررسی های موجود حاکی است که برنامه اجرای این تعزیه توسط دسته های مذهبی محلات مختلف شهر از اولین روز از ماه محرم تا روز عاشورا در دهمین روز از ماه محرم صورت می  پذیرد،بدین گونه که دسته های مذهبی محلات در یک اقدام خلاقانه در راستای استفاده بهینه از زمان از یکسو وتراکم اجرای برنامه های مختلف مذهبی توسط مردم دیندار این شهرستان وهمچنین به دلیل بافت جمعیتی متراکم خمینی شهر وکمبود فضا از سوی دیگر ،وقایع مختلف ایام حرکت کاروان خاندان ویاران امام حسین(ع) را از روز اول محرم تا روز عاشورا در قالب  چندین تعزیه با زمان 20 تا 30 دقیقه ای بازنویسی و سپس اجرای آن برعهده دسته های مذهبی هر محله گذاشته می شود.

شهرستان خمینی شهر که دارای پیشینه تاریخی 3 هزار ساله است از دو بخش قدیم وجدید تشکیل یافته است.بخش قدیم شهر که"سه ده"خوانده می شده از سه بخش "خوزان"،"فروشان " و "ورنوسفادران تشکیل شده که هر کدام دارای محلاتی با نامهای"شمس آباد"،"فتح آباد"،"کوی بزم"،"میانجوب"سرپل"،"لادره"،"محله نو"،"ملاحیدر"،"درب سید" ،"گاردر"،"گارسله"،"باولگان"،"کوشکباج"و"زاغ آباد"،هستند .

تعزیه گذر عمدتا درگذرهای این محلات اجرا می شود.بدین گونه که وقایع مختلف مربوط به مسیر حرکت کاروان امام حسین (ع)در طول ده روز اول ماه محرم در برنامه های مختلف همانگونه که ذکر شد به مدت 20 تا 30 دقیقه تدوین و سپس در جریان حرکت روزانه دسته های عزاداری درگذرهای این محلات و به صورت جداگانه درگذرهای هرمحله، تعزیه گذر مربوط به یکی از وقایع ماه محرم در همان محل در روزهای مختلف ده روز اول ماه محرم  براساس برنامه ریزی قبلی توسط گروه تعزیه محله مذکور برای مردم ودسته های عزادرای اجرا می شود وپس از آن دسته ها  مجدد به حرکت خود ادامه داده تا اینکه از گذرهای سایر محلات عبور می کنند.در جریان حرکت این دسته ها در روز دیگری از ماه محرم که با حضور مردم نیز همراه است، تعزیه جدیدی که حادثه دیگری از وقایع کربلا را باز گو می کند اجرا شده ومردم ودسته ها پس از اجرای تعزیه دوباره به حرکت خود ادامه داده وبه عزاداری می پردازند.

ازجمله نکات جالب توجه در این تعزیه اینکه هرمحله ،دارای گروه تعزیه مخصوص به خود از اهالی همان محل بوده وهر محله مستقل از محله دیگری تعزیه مربوط به محله خود را در روز تعیین شده برگزار می کند،لذا همواره میان گروه های مختلف برگزارکننده تعزیه محلات ،رقابت گسترده ای در راستای برگزاری هرچه بهتر تعزیه گذر برقرار است.عمدتا در هرمحله یک گروه 50 نفری برنامه ریزی،تدوین واجرای تعزیه گذر را برعهده دارند.

تعزیه گذر در زمستان سال 1390 در فهرست میراث ناملموس ملی کشور به ثبت رسید.

*رییس اداره میراث فرهنگی،گردشگری وصنایع دستی شهرستان خمینی شهر