سه شنبه 6 آبان 1399
                                                     صفحه اصلی :: سوالات متداول :: نقشه سایت
مشاهده خبر

آئین سنتی مذهبی سقاخوانی در شهر تاریخی نوش آباد

 پیشینه تاریخی شهر نوش آباد از توابع شهرستان آران وبیدگل در محور تاریخی وگردشگری شمال استان اصفهان باکشف شهر زیرزمینی نوش آباد حداقل به بیش از 2هزار سال قبل بازمی گردد. با اینحال بخش قابل توجهی از تکاپوی فرهنگی وتمدنی مردم این منطقه متعلق به دوران اسلامی است به  گونه ای که اعتقاد این مردمان به اهل بیت پیامبر اکرم(ص)را می توان در اشعار شاعرانی همچون محتشم کاشانی  از شعرای منطقه کاشان به نظاره نشست .این مردم مومن حداقل از دوران صفوی تاکنون وهمزمان با ایام ماه محرم ،آیینهای مختلفی که ریشه درایمان آنان دارد را اجر می کنند که ازآن جمله می توان به آیین سقا خوانی اشاره کرد که در فهرست میراث فرهنگی ناملموس کشور به ثبت رسیده است.

سقاخوانی، از جمله هنرهای آیینی و نوایی است که از ردیف های موسیقی سنتی ایران الهام گرفته و  همزمان با  روزهای پایانی  ماه ذیحجه (از شب عید غدیر تاشب  اول ماه محرم  وسپس در روزهای تاسوعا وعاشورا)همراه با موسیقی ومتن برگرفته شده از زبان و فرهنگ فولکلوریک مردم این خطه کویری اجرا می شود به گونه ای که این آیین مذهبی به صورت سینه به سینه از پدران به فرزندان بیش از چهار سده است که به ارث رسیده .

شهروندان نوش آبادی، بنا به سنت دیرین نیاکان خود، از شب عید غدیر تا روز اول ماه محرم، شبها با اجتماع در حسینیه نوش آباد، سقاخوانی می کنند که شیوه ای از عزاداری شبیه به شروه خوانی مردم جنوب کشور است ، اما شعر و آهنگ آن به گونه ای خاص و منحصربه فرد متناسب با زبان مردم محلی نوش آباد تدوین یافته است.

 اجرای این آیین بدین گونه است که سقاخوانان که عمدتا از مردم مسن وجوانان شهر هستند، در سه دسته، موسوم به استاد و شاگرد ، به شکل حلقه های عزا در حسینیه شهر به صورت نشسته و با فرو بردن سرهای خود به سمت پایین ، اشعاری ناب و با سبک فاخر در رثای شهدای کربلا می خوانند که آهنگ آن در مایه های شور، دشتی و همایون است. این دسته ها هرشب متناسب با رخدادهای پیش آمده برای کاروان کربلا  منزل به منزل  ازمکه تا کربلا همراه کاروان حسینی شده و متناسب با هر واقعه که دراین ایام برای امام حسین وقوع یافته(همانند امام حسین وروز عرفه ویا بستن راه کاروان امام حسین توسط حربن یزید ریاحی) ، اشعاری راکه قبلا  توسط اساتید این فن سروده شده  را شروه خوانی می کنند.

این سفر از عرفه ای شروع می شود که امام حسین(ع)، حج خویش را ناتمام می گذارد و عزم سفر به سرزمین عراق، لذا آنها در اولین شب  اجرای آیین سقا خوانی چنین می خوانند:

از حریم کعبه عزم کربلا دارد، حسین       

عزم جانبازی به راه کبریا دارد، حسین

تا نیابد از جفا بر بست یزدانی گزند

انصراف از حج خود ، خون خدا دارد حسین

ویا آنکه در شب های بعد صدای غربت مسلم بن عقیل را از بلندای دارالعماره  کوفه پس از 1381سال با این اشعاربه شرح زیر به گوش همه عالمیان می رسانند:

در کوفه من غریبم، کاشانه ندارم

گویی بروم خانه ولی خانه ندارم

بهر پسر فاطمه چون نامه نوشتم

غیر از غم آن خسرو فرزانه ندارم

جزکشته شدن در راه حق هیچ تمنا

از مردم از حق شده بیگانه ندارم

سقاخوانان، در آخرین شب از مراسم  که مصادف با اولین شب از ماه محرم است از محلات مختلف برون آمده و پس از تجمع در کوچه ها و خیابان  های شهر در قالب یک دسته  به حرکت درآمده و در مسیر رسیدن به مرکز هیئت قاسمی نوش آباد خبر رسیدن  ماه محرم را به همگان با این اشعار اعلام می کنند:

زهرسو نوحه وبانگ فغان می آید،گویامحرم

شده نوای یاحسین برگوش جان می آیدگ،ویا محرم شده

سقاخوانی نوش آباد، در روزهای تاسوعا و عاشورا نیز با آدابی خاص برگزار می شود. به گونه ای که در صبح  روز تاسوعا، سقاخوانان در کوچه ها به حرکت درآمده و برای درگذشتگان به فاصله محرم سال قبل ومحرم سال جدید، فاتحه خوانی می کنند و خانواده اموات نیز به یادبود درگذشتگان خود، پرچمی را به هیات هدیه می کنند.

سقاخوانی روز عاشورانیز آیین مخصوص به خود را دارد به گونه ای که سادات  هر محل  شالهای سبز، بر گردن آویخته و پیشاپیش هیات سینه زنی و پس از تابوت حاوی پیکر نمادین سرور و سالار شهیدان امام حسین (ع) ، حرکت کرده واشعاری را با صوت حزین می خوانند. اشعار سقاخوانان در روز عاشورا  بدین گونه حامل پیام قیام حسینی است:

آن عاشقی که جان داد، تا زنده دین بماند

جسمش به خاک و خون خفت، در کربلا ، حسین است

آنکس که با قیامش از مکتب شهادت

درس جهاد و نهضت ، داده به ما حسین است

آزاده مرد باشید گرحق نمی پرستید

آن رهبری که فرمود، این نکته را حسین است.

آئین سنتی مذهبی سقا خوانی نوش آباد به شماره 1334 در سال 1395 در فهرست میراث معنوی کشور به ثبت رسیده است.

 

* مدیر امور فرهنگی و روابط عمومی اداره میراث فرهنگی،گردشگری وصنایع دستی شهرستان آران وبیدگل



منبع
دسته بندی : میراث فرهنگی
تاریخ و زمان تایید: 1399/06/06 13:09

کلیه حقوق اين پرتال به سازمان ميراث فرهنگي، صنایع دستی و گردشگري استان اصفهان تعلق دارد
echobit